Kilkusetletni dąb szypułkowy rosnący na terenie Zespołu Szkół w Stryjkach jest pozostałością po czasach, gdy zamiast placówki stał tutaj okazały dwór. Każdy mieszkaniec tych okolic wie, że to miejsce nazywało się wtedy Ulaskiem.

Ulasek w XIX w. należał do majątku Chrzęsne. Jak podaje „Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego…” był folwarkiem tych dóbr. Źródło informuje również o wsiach graniczących z Ulaskiem. W 1827 roku w Stryjkach było 6 domów i 57 mieszkańców gospodarujących na 131 morgach. Około 1880 roku było już 9 domostw, w których mieszkało 77 ludzi. Ołdaki miały wtedy 58 mieszkańców gospodarujących na 147 morgach.

Lochy i labirynty

W 1859 roku majątek w Chrzęsnem zakupił Wincenty Koskowski. Jedną ze swoich córek, Bronisławę, wydał w 1875 za Tytusa Babczyńskiego. Nowożeńcy otrzymali od Koskowskiego Ulasek, gdzie zbudowali dwór. Pan Babczyński był warszawskim matematykiem. Obracał się wokół środowiska artystycznego stolicy, studiował m.in. w Szkole Sztuk Pięknych, gdzie uzyskał stopień architekta. Te umiejętności z pewnością wykorzystał projektując swoją siedzibę w Ulasku. Źródła podają, że Babczyński stworzył najpierw system rowów, dzięki którym osuszono teren. Potem na sztucznym wzniesieniu wybudował dwór. Jednak budynek nie przypominał typowej siedziby szlacheckiej. Konstrukcja dworu była ponoć siedmiokondygnacyjna z lochami i przejściami wewnątrz ścian! Budynek miał spełniać również funkcje obronne. Tytus Babczyński spędził w Ulasku ostatnie dwadzieścia trzy lata swojego życia. Zmarł w roku 1910, tym samym, co żona Bronisława. Majątek przeszedł w ręce ich córki, Stanisławy Wiśniewskiej. Jej mąż Ludwik, był lekarzem w Jadowie. Państwo Wiśniewscy nie mieszkali jednakże w Ulasku. Zarządzali folwarkiem poprzez administratora. W latach 30. dwór został zamieszkany przez ich syna Adama i jego żonę Jadwigę z Jasińskich.

Majątek i okolica

Folwark w Ulasku przedzielała na dwie nierówne części rzeka Cienka. Po stronie północnej stał dwór i budynki gospodarcze, dalej ogród gdzie rosły okazałe dęby, stawy zbierające wody z rowów melioracyjnych i kilka hektarów starego lasu. Po stronie południowej od rzeki leżała większa, rolnicza część majątku. Gospodarstwo opierało się na produkcji mleka. Aby zwiększyć wydajność zbudowano na rzece zastawę. Dzięki niej woda było doprowadzana systemem rowów do łąk. W celu poprawienia finansów Ulaska, w latach 30., obok dworu postawiono pensjonat „Borucza”. Placówka ta była dość popularnym ośrodkiem ze względu na dobrą opinię wśród warszawiaków.

Koniec Ulaska

Lata II wojny światowej okazały się końcem istnienia większości siedzib szlacheckich, również tej w Ulasku. W dniach 12 – 16 sierpnia 1944 roku front ustalił się na linii Strachówka – Sulejów – Grabów – Stryjki – i na wschód od Miąsego. Mieszkańcy dworu i pensjonatu uciekli do schronu w pobliżu Chrzęsnego. Podczas walk dwór i budynki gospodarcze zostały doszczętnie spalone. Pozostał tylko pensjonat, w którym do listopada 1944 roku mieszkali właściciele folwarku – rodzina Wiśniewskich. Po ich wyjeździe majątek został rozparcelowany. Ulasek przestał istnieć. Do budynku pensjonatu przeniesiono szkołę podstawową w Ołdakach, a w dalszych latach wybudowano nową placówkę, ale to historia na osobny artykuł. Trzeba jednak wspomnieć, że kilka lat temu Zespół Szkół w Stryjkach za patrona obrał sobie księdza Jana Twardowskiego. W żadnym wypadku nie należy umniejszać jego zasług, ale dziwne, że nikt nie docenił osób związanych z tym konkretnym miejscem. Bo przecież z Ulaskiem związane były losy znanych artystów i inteligentów. Obowiązkiem każdego z nas jest pamięć o lokalnej historii, o ludziach, którzy ją tworzyli i o ich dorobku. Szczególnie jeśli chodzi o ziemian, którzy po 1944 roku stali się wrogami nowej władzy tracąc swoje majątki i pozycję jaką mieli od zawsze w polskim społeczeństwie.

Warto przypomnieć niektóre osoby związane z Ulaskiem:

*

Tytus Babczyński – matematyk, fizyk, profesor Szkoły Głównej w Warszawie,
*

Ludwik Wiśniewski – lekarz, wybitny społecznik, poseł na sejm II RP,
*

Jan Kanty Józef Wiśniewski – lekkoatleta, oficer elitarnego Korpusu Ochrony Pogranicza, zaginął we wrześniu 1939r. na wschodzie Polski po ataku ZSRR,
*

Adam Marian Wiśniewski – ostatni właściciel Ulaska, leśnik i rolnik,
*

Szymon Kobyliński – rysownik – karykaturzysta, satyryk, scenograf i autor wielu gawęd historycznych,
*

Aleksandra Jasińska – Nowicka – malarka, portretowała mieszkańców Ulaska.

Marcin Ołdak

Źródła

*

Zdzisław Ludwik Wiśniewski – Urodziłem się nad Cienką
*

Jolanta Boguszewska – Mecenat Artystyczny Dworów Ziemiańskich Mazowsza Północnego w XIX i XX Wieku, Studia i Materiały Do Dziejów Powiatu Wołomińskiego, tom I, Wołomin 2005.
*

„ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, pod red. F. Sulimirskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego, Warszawa 1880-1902.

Zobacz też:

• Brak podobnych wpisów

Ten wpis został opublikowany - 4 - 1 - 2010 o godz. 12:17 w kategorii: Bliskie spotkania z historią, Salonik Prasowy. Śledź komentarze do tego spisu przez: RSS 2.0 - . ,